ليك اين سخن ، تكلفّى آشكار است ؛ چرا كه « العالمين » در قرآن و ديگر نوشته‌ها ، تنها براى انسان‌ها به كار رفته است ؛ مانند « وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ » « 1 » ؛ « تو را بر زنان جهان برترى داده است . » آيا او ( حضرت مريم ) برمؤنث‌هاى غير انسان برترى داده شد ! هم‌چنين آيهء « أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ » « 2 » هم مفهوم اين آيه است : « أَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّساءِ » « 3 » . سيد محمد رشيد رضا نيز در المنار ، سخن مأثور از جدّش ، امام جعفر صادق عليه السلام را ترجيح داده كه مراد از « العالمين » صرفاً مردم مىباشد . « 4 » * * * آيهء « إِيَّاكَ نَعْبُدُ . . . » التفات از غايب به خطاب است . آيات آغازين سوره به صورت غايب آمده است تا مقام شامخ ربوبيّت ، با عظمت نمايد و در نظر بنده‌اى كه با خشوع و فروتنى به پا خاسته ، حاضر شود . هنگامى كه بنده پروردگارش را با صفاتى مىستايد كه دلالت بر شمول رحمت و گستردگى عنايت او مىكند ، جرأت مىيابد خود را متنعّم به فيض حضور در بارگاه الهى و آن ساحت گسترده ببيند . آوردن صيغهء جمع ( نعبد ، نستعين ، اهدنا ) از آن روست كه عبد ، خود را كوچك‌تر از آن بيند كه به تنهايى ، نزد خداى تعالى حاضر شود ، بدين جهت خود را با جمع همراه مىسازد و شايد مصداق اين سخن شود كه « براى يك گل ، هزار خار را آب دهند . »

--> ( 1 ) . آل عمران ( 3 ) 42 . ( 2 ) . شعراء ( 26 ) 165 : « آيا از ميان مردان جهان ، با مردها در مىآميزيد ؟ » ( 3 ) . نمل ( 27 ) 55 : « آيا شما به جاى زنان ، از روى شهوت ، با مردها درمىآميزيد ؟ » ( 4 ) . المنار ، ج 1 ، ص 51 .